1. Korleis blir ein konkurs til?

1.1 Innleiing

Både personar og selskap kan gå konkurs. Under konkursen skjer det ein full gjennomgang av økonomien til skuldnaren: Konkursen skal bringe på det reine kva han eig, og kor stor gjeld han har til andre.

Det er ikkje straffbart å gå konkurs. Ei anna saka er at det kan bli oppdaga andre straffbare handlingar under konkursen, som til dømes at det ikkje er ført pålagte rekneskap.

Under konkursen blir eigedelane til skuldnaren selde for å skaffe inntekter. Men for nokre ting er det gjort unntak - til dømes klede, vanleg innbu og andre personlege ting. Meininga med å selja tinga er å få tak i pengar til alle dei som har eit krav mot skuldnaren. Det er svært sjeldan at det blir nok pengar. Til vanleg kjem det berre inn ein liten del av dei midlane som trengst. Ein konkurs vil difor ofte føre til økonomisk tap både for skuldnaren sjølv og for dei som krev pengar. Dei siste blir gjerne kalla kreditorar. Eit viktig mål under konkursen er at pengane skal bli delte på ein rettvis måte mellom kreditorane.

Gjelda blir ikkje sletta gjennom konkursen. Den delen gjelda som ikkje blir betalt, skal skuldnaren dekkje av seinare inntekter. Men dersom eit aksjeselskap (AS) går konkurs, sluttar selskapet å eksistere. Aksjeselskapet blir sletta. Dette fører til at aksjeselskapet aldri betaler gjelda.

I 1998 blei det registrert 3 320 konkursar ved Konkursregisteret i Brønnøysund.

Omfanget av konkursar vekslar med den økonomiske utviklinga. Eit oversyn på omfanget av konkursar i Noreg sidan 1920 viser dette:

Talet på konkursar pr. år var under 1 000 i heile perioden 1928-1983. Ved inngangen til 1990-åra blei talet mangedobla.

1.2 Skuldnaren må vere insolvent

Ein person må vere insolvent for å gå konkurs. Det motsette av å vere insolvent er å vere solvent. Desse orda blir brukte som merkelappar på korleis det står til økonomisk med ein bestemt person eller eit selskap.

Den som er insolvent, har ikkje nok pengar til å betale rekningar og andre utgifter i tide. Du er likevel ikkje insolvent sjølv om du av og til må utsetje betalinga av bestemte rekningar, til dømes av husleiga. Ordet insolvens blir berre brukt når mangelen på kontantar vil vare i ei viss tid framover. Det er ikkje bestemt i lova akkurat kor langt dette tidsrommet må vere.

Sjølv om ein skuldnar manglar kontantar, er han ikkje insolvent dersom det han eig til saman har større verdi enn heile gjelda. Eit døme kan kanskje forklare dette poenget: Ein minstepensjonist har små inntekter. Det er ikkje lett å betale alle rekningar med trygda. Men dersom pensjonisten samstundes eig eit flott, gamalt hus som han kan selje, er han ikkje insolvent. Dette gjeld så sant salet av huset gjev nok pengar til å dekkje heile gjelda.

1.3 Det blir sett fram krav om konkursopning

Insolvens er eit vilkår for konkurs. Konkurs blir likevel berre utfallet dersom nokon ynskjer det, anten ein kreditor eller skuldnaren sjølv.

Etter lova har skuldnaren av og til plikt til å be om konkurs. Denne plikta har han fordi kreditorane elles kan kome til å tape fleire pengar enn nødvendig. Også kreditorane kan be om at skuldnaren skal gå konkurs. Dette kan dei gjere fordi dei meiner at skuldnaren har svak økonomi. Gjennom konkursen vonar kreditorane på å få inn iallfall litt pengar.

Når nokon har bestemt seg for å be om konkurs, sender han eller ho eit krav om konkursopning (kravet blir gjerne kalla "konkursbegjæring") til den lokale domstolen. I byane blir denne domstolen kalla byrett, elles i landet heiter den heradsrett. Men når ein byrett eller ein heradsrett abeider med saker som gjeld konkurs, kallar den seg sjølv for tingrett. I Oslo er det ei eiga ordning: Her er det ein fast domstol for skiftesaker med namnet Oslo tingrett.

Den som krev konkursopning, kan bli halden ansvarleg for ein del av dei utgiftene som kravet fører med seg. Samstundes som kravet blir sendt til retten, må ein difor betale eit beløp som skal dekkje slike utgifter. Beløpet er for tida kr 20 000. Beløpet blir betalt tilbake dersom det seinare viser seg at skuldnaren har nok pengar til å dekkje alle utgifter som tingretten har hatt i samband med konkurskravet.

Det er nokre unntak frå regelen om at ein må betale forskot til tingretten. Skuldnaren sjølv treng ikkje betale, og det same gjeld ein arbeidstakar som ikkje har fått lønn, og som difor krev at konkurs blir opna hos arbeidsgjevaren. Tingretten kan også gjere andre unntak frå kravet om betaling dersom retten meiner at det er særleg viktig at konkurs blir opna.

På grunn av denne ordninga med ansvar for utgiftene, er mange kreditorar varsame med å krevje konkursopning. Det hender difor ofte at selskap er insolvente utan at nokon krev konkursopning.

1.4 Avgjerd om konkursopning

Når tingretten har fått eit krav om konkursopning, kallar den raskt inn til eit møte. I dette møtet deltek skuldnaren og den kreditoren som har sett fram kravet om konkurs. Tingretten kjem med ein orskurd (på bokmål: "kjennelse") om konkursopning dersom den meiner at skuldnaren er insolvent. Lovverket inneheld dessutan andre vilkår for konkurs som må vere oppfylt. Orskurd er namnet på ein bestemt type rettslege avgjerder. Det går an å klage på orskurden ved kjæremål til lagmannsretten. Dersom ingen nyttar retten til kjæremål, er konkursen eit faktum.

Skriv ut 
Motta nyhetsbrev
Nyheter på RSS